Karol Pawłowski

XIX - wieczny anarchizm a religia

Nota redakcyjna
Tekst jest fragmentem pracy magisterskiej "Religia w polskich pismach anarchistycznych lat 80 i 90."


Refleksja na temat religii zajmuje w pismach "ojców anarchizmu" dość znaczące miejsce. Rozpatrywano ją najczęściej w kategoriach spełnianych przez nią funkcji społecznych. Starano się określić jej rolę w tworzeniu i umacnianiu istniejących stosunków społecznych, a zwłaszcza stosunków władzy. Interesowano się także wzajemnym stosunkiem wolności i religii. Najbardziej dobitnie anarchistyczny stosunek do religii wyraził Michał Bakunin. Jego poglądy stały się główną wykładnią dla XIX wiecznego ruchu anarchistycznego i jego doktryny. Podstawą dla wszelkich wywodów był ateizm, absolutny i pełen pasji. Człowiek według niego będąc istotą przyrodniczą, przekracza swój stan zwierzęcości poprzez myśl. Jest ona pierwszym krokiem ku emancypacji człowieka. Mimo to człowiek wyrywając się ze stanu bezrefleksyjnej zwierzęcości, wpada w sidła swych własnych wyobrażeń, które niesłusznie przejmują nad nim władzę. Abstrakcje będące tworami człowieka podlegają zjawisku alienacji i zaczynają panować nad swym twórcą. Najgroźniejszą z ludzkich abstrakcji jest abstrakcja Boga. Stworzenie Boga i religii było dla człowieka aktem koniecznym, by mógł stać się człowiekiem, jednakże było to także największe nieszczęście samego człowieka. Albowiem idea Boga jest zawsze wymierzona w wolność człowieka. Śmierć Boga jest więc warunkiem koniecznym dla ludzkiej wolności. Urzeczywistnienie wolności wymaga więc zdaniem Bakunina wyeliminowania wierzeń religijnych. Wiara jest równoznaczna z niewolą duchową, a prowadzi do niewoli społecznej i politycznej. Zgubne oddziaływanie religii, polega na tym, że powoduje wśród ludzi otępienie, które jest podstawą wszelkiego niewolnictwa. W jego krytyce dominowało ukazywanie więzi między religią i państwem. Zniesienie państwa miało oznaczać zarazem zniesienie religii. Problem alienacji religijnej powiązany jest tu z problemem alienacji politycznej. Krytyka religii splata się ściśle z krytyką państwa i staje się częścią składową jego teorii anarchizmu. Religia i Kościół były krytykowane nie tylko ze względu na swe funkcje społeczne. Atakował on także formy organizacyjne różnych religii i kościołów. Jako instytucje scentralizowane, hierarchiczne, wymagające poddaństwa i podporządkowania nie budziły sympatii anarchistów. Stoją one według nich w sprzeczności z zasadą wolności. Odpowiedzialne są za: indoktrynację, ślepe posłuszeństwo, manipulację wiernymi oraz przypisywanie sobie monopolu na prawdę i słuszność we wszystkich dziedzinach życia.



[strona główna] [biografia] [pisma] [opracowania] [ikonografia] [bibliografia] [odnośniki] [redakcja]
Strony Internetowe Trojka Design  © 2001-2013 rozbrat.org